दामन-सिमभन्ज्याङको जङ्गलमा पाईने बहुगुणी खरानी च्याउ

थाहा नगरपालिकाको जैविक एबम प्राकृतिक सम्पदाले सम्पन्न प्रख्यात पर्यटकिय क्षेत्र दामन-सिमभन्ज्याङको  शितोश्ण हावापानीमा पाईने एक बिशेष जातको बहुगुणी अनि दुर्लभ च्याउ हो- खरानी च्याउ । यस जातिको च्याउ यहाँको जङ्गलमा हुने कडा जातको बिरुवा खस्रु र बाँजोको  रुख अनि ठुटोमुढोहरुमा उम्रने गर्दछ। यो जातिको च्याउ सुन्तला या पहेँलो रङ्गमा पाईन्छ भने कुनैको हल्का रातो रङ्ग पनि हुने गर्दछ। पछाडि पट्टिको भागमा सेतो पदार्थ हुन्छ जसलाई खानु अघि खुर्केर सफा गर्नुपर्दछ। यो च्याउ यहाँको हावापानी अनुसार फस्टाई असोज महिना तिर पाक्ने गर्दछ र एकै ठाउँमा ८ देखि १० केजि सम्म पनि फल्ने गर्दछ।

बिगत १५-२० वर्ष अघिसम्म धेरै मात्रामा पाईने यस  जातिको च्याउ हाल दुर्लभ हुँदै गएको छ। मौसम परिवर्तनको प्रभाव  यसको एक प्रमुख कारण हो भने चोरी-पैठारी अनि वन बिनाश यसको अर्को दोस्रो प्रमुख कारण हो। स्थानीय स्तरमा भैरहेको अत्यधिक वन बिनासले गर्दा यो जातिको च्याउ उम्रन महत्त्वपूर्ण भुमिका खेल्ने खस्रु अनि बाँजो जातको रुख मासिदै छन् । सिमभन्ज्याङको डाँडामा देखिने अगला-अगला अनि ठुला रूखहरु नै खस्रु जातिजा रुख हुन। यी जातिका रुखहरुको संरक्षण गरि खरानी च्याउ र  अन्य यस्तै च्याउ  उम्रने ठुटोमुढोहरुलाई दाउराको प्रयोजनकोलागी प्रतिबन्ध लगाउने हो भने केही वर्षमा नै बहुगुणी,बहुउपयोगी च्याउहरु पुनः प्रशस्तै देख्न र खान पाईने छ।

खरानी च्याउ मासु भन्दा पनि स्वादिस्ट हुने भएकोले नै यसलाई अङ्ग्रेजीना Chicken of the woods अर्थात् जङ्गलको कुखुरा भन्ने गरिन्छ। यसलाई पोलेर,उसिनेर,तारेर वा कुनै पनि तरिकाले पकाएर खान सकिन्छ। यो च्याउ औसधिय गुणहरुको भणडार हो जसमा Antimicrobial,antibacterial,antioxidant,lanostanoids,anti carcinogenic,anti cancer,diabetes and hormone balancer,anti inflammatory,protein,vitamin c and potassium etc  तत्वहरु पाईन्छ ।

यो च्याउ बाहेक यहाँको जङ्गलमा गुच्छे च्याउ,मृगे च्याउ ,सल्ले च्याउ,कन्य च्याउ लगायत अन्य धेरै जातिका च्याउहरु पनि पाईन्छन।