थाहा र इन्द्रसरोबरको सतप्रतिशत माटोमा अम्लीयपन

 मकवानपुरको थाहा नगरपालिका र इन्द्रसरोवर गाउँपालिकामा कषकहरुले खेती गर्दै आएको सतप्रतिशत माटोमा अम्लीयपन रहेको पाइएको छ । प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजनाअन्तर्गत तरकारी जोन पालुङले गरेको अध्ययनले यस्तो देखाएको हो ।  

जोनले थाहा नगरपालिकाको १२ वटै वडा र इन्द्रसरोबर गाउँपालिकाको ५ वटै वडाका ६६५ घरधुरीलाई नमुना लिएर गरेको अध्ययनमा सबै माटो अम्लीय रहेको पाइएको हो । किसानहरुले मलको मात्रा नमिलाई खेती गर्नुका साथै रासायनिक मलको अत्याधिक प्रयोगले माटोमा अम्लीयपनको मात्रा बढ्ने कृषि पाविधिकहरु बताउँछन् ।

थाहा नगरपालिकाका कृषि शाखा प्रमुख संजय तिवारीका अनुसार माटोमा पि. एच. को मात्रा ७ भन्दा कम भयो भने माटो अम्लीय भएको मानिन्छ ।

जोनको अध्ययन अनुसार थाहा र इन्द्रसरोबरमा माटोमा सबैभन्दा बढी पिएच मान ६.१ रहेको छ भने सबैभन्दा कम ३.५ रहेको छ । यहाँको माटोमा रहेको औसत ४.८ पिएच मानले कडा अम्लीयपन देखिएको  तरकारी जोन पालुङका बरिष्ठ कृषि अधिकृत महेश्वर लामिछानेले बताउनुभयो ।

माटोमा प्राङ्गारिक पदार्थको कमी हुँदै जाँदा अम्लीयपन बढ्छ । अम्लीयपन बढ्दा बाली बिरुवामा विभिन्न खाद्यतत्वको कमी भई उत्पादनमा ह्रास आउन थालेको कृषि प्राविधिकहरुको भनाई छ ।

तरकारी जोनको अध्ययन प्रतिवेदन अनुसार थाहा नगरपालिकाका ९१ प्रतिशत कृषकले खेतीमा रासायनिक मलको प्रयोग गर्छन् । त्यसैगरी इन्द्र सरोबर गाउँपालिकामा रासायनिक मलको प्रयोग गर्ने कृषकहरुको संख्या ८३ प्रतिशत छ । थाहाका कृषकहरुले प्रतिरोपनी वार्षिक २१.१ किलो युरिया, ३८.४ किलो डीएपी र ८.९ किलो पोटास प्रयोग गर्ने गरेका छन् । दुबै पालिकाका सबै कृषकहरुले खेतबारीमा गोठेमलको प्रयोग पनि गर्छन् । औसतमा १ हजार ८० किलो गोठे मल प्रतिरोपनी प्रयोग गर्ने गरिएको तथ्याङ्कले देखाएको छ ।

बरिष्ठ कृषि अधिकृत लामिछनेले थाहा नगरपालिका  र इन्द्रसरोबर गाउँपालिकामा किसानहरुले प्रयोग गरिरहेको रासायनिक मलको मात्र प्राविधिकले सिफारिस गरेको मात्राभन्दा निकै बढी रहेको बताउनुभयो ।

बालीको उत्पादन र उत्पादकत्व वृद्धिका लागि नाइट्रोजन, फस्फोरस, पोटास, क्याल्सियम म्याग्नेसियम, सल्फर, नाइट्रोजन र सुक्ष्म तत्वका रुपमा रहेका फलाम, तामा, वोरोन, क्लोरिनजस्ता खाद्यतत्वको आपूर्ति गर्न माटोमा प्राङ्गारिक पदार्थ हुनु आवश्यक रहेका उहाँले बताउनुभयो । ‘बेलाबेलामा माटोको जाँच गरिरहनु पर्छ, जाँचपछि उपचार गर्नुपर्छ, उपचारपछि सुधार भयो कि भएन पनि हेर्नुपर्छ,’ उहाँले भन्नु भयो ।

जोनले गरेको अध्ययन अनुसार अध्ययनमा सहभागी ६६५ घरधुरीमध्ये ३२१ जनाले मात्र माटोको जाँच गराएका थिए । माटोको जाँच गराएका मध्ये थाहा नगरपालिकामा १७ र इन्द्रसरोबर गाउँपालिकामा १५ प्रतिशत कृषकले मात्र माटो सुधारको लागि कृषि चुन प्रयोग गरेका छन् ।

थाहा नगरपालिकाका कृषि शाखा प्रमुख तिवारीले प्रतिरोपनी १ देखि २ किलो कृषि चुन प्रयोग गरेर माटोमा भएको अम्लीयपन हटाउन सकिने बताउनु भयो । उहाँले ७५ प्रतिशत अनुदानमा कृषकहरुलाई कृषि चुन वितरण गर्ने नगरपालिकाको कार्यक्रम रहेको पनि बताउनु भयो ।

थाहा नगरपालिकाले आर्थिक वर्ष २०७७।७८ मा ५ पटक माटो परीक्षण शिविर संचालन गर्नेगरी योजना बनाएको छ । त्यसैगरी बागमती प्रदेश सरकारले थाहा नगरपालिकामा माटो परीक्षणको लागि माटोलय स्थापना गर्न पाँच लाख रुपियाँ सशर्त अनुदान उपलब्ध गराएको छ ।