चित्लाङमा ५०० वर्ष पुरानो कार्तिके नाचः यसवर्ष डबलीमा गुञ्जिँदै कृष्ण–वाणासुरको कथा

मकवानपुरको थाहा नगरपालिका–९ चित्लाङ माझगाउँमा यसवर्ष वाणासुरको कथामा आधारित कार्तिके नाच प्रदर्शन हुने भएको छ। कोजाग्रत पूर्णिमादेखि लगातार तीन दिन सञ्चालन हुने कार्तिके नाचमा यसपटक कृष्ण, अनिरुद्ध, उषा, चित्रलेखा र वाणासुरसँग सम्बन्धित पौराणिक कथा डबलीमा प्रस्तुत गरिनेछ।
चित्लाङबासी बलामी समुदायलगायत स्थानीय समुदायले वर्षभरि विभिन्न पर्व, जात्रा र सांस्कृतिक परम्परा मनाउँदै आएका छन्। तीमध्ये कार्तिके नाच र स्वच्छन्द भैरवनाथको जात्रालाई चित्लाङको प्रमुख सांस्कृतिक पर्वका रूपमा लिइन्छ। पुस्तौँदेखि निरन्तर चल्दै आएका यी जात्रा चित्लाङको मौलिक संस्कृति र सामुदायिक पहिचानसँग जोडिएका छन्।
चित्लाङको कार्तिके नाच करिब पाँच सय वर्ष पुरानो सांस्कृतिक परम्परा हो। कोजाग्रत पूर्णिमाको अवसरमा हरेक वर्ष स्थानीय कलाकारले विभिन्न पौराणिक कथालाई नाच तथा नाट्य प्रस्तुतिका रूपमा डबलीमा प्रदर्शन गर्दै आएका छन्। पुस्तौँदेखि निरन्तर चल्दै आएको यो परम्परा चित्लाङको मौलिक सांस्कृतिक पहिचान बनेको छ।
यसवर्षको नाचमा वाणासुरकी छोरी उषा, उनकी सखी चित्रलेखा र कृष्णका नाति अनिरुद्धसँग सम्बन्धित कथा प्रस्तुत हुनेछ। उषाले सपनामा देखेको युवक अनिरुद्ध भएको चित्रलेखाले पहिचान गरेपछि उनलाई शोणितपुर पुर्‍याएको र त्यसपछि अनिरुद्धलाई वाणासुरले बन्दी बनाएको कथासँगै कृष्ण र वाणासुरबीच भएको युद्धको प्रसंग नाचमा प्रस्तुत गरिनेछ।
पौराणिक कथामा वाणासुरको राजधानीका रूपमा वर्णित शोणितपुरलाई काठमाडौंको थानकोटसँग जोडिएको छ। थानकोटलाई प्राचीन शोणितपुर र चित्लाङलाई चित्रापुरसँग जोड्ने सांस्कृतिक परम्पराले यसवर्ष प्रस्तुत हुने नाचलाई थप विशेष बनाएको छ।
काठमाडौं उपत्यकालाई मकवानपुर हुँदै दक्षिणी भूभागसँग जोड्ने पुरानो मार्गमा रहेको चित्लाङ ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्वको बस्ती हो। अशोक चैत्य, परम्परागत बस्ती, धार्मिक सम्पदा र नेवार समुदायको मौलिक संस्कृतिले चित्लाङको छुट्टै पहिचान निर्माण गरेको छ।
चित्लाङको प्राचीन नाम चित्रापुरसँग चित्रलेखाको कथा जोडिएको छ। चित्रलेखासँग सम्बन्धित कथाले चित्लाङको सांस्कृतिक इतिहासमा छुट्टै स्थान राखेको छ।
चित्लाङ–थानकोट क्षेत्रको सांस्कृतिक इतिहास गोपालवंशसँग जोडिएका प्राचीन आख्यानसँग पनि सम्बन्धित छ। गोपाल, महिषपाल र किरातकालसँग जोडिएका इतिहास तथा सांस्कृतिक परम्पराले काठमाडौं उपत्यका आसपासका पुराना बस्तीको सांस्कृतिक विकासलाई समेट्छ। कृष्ण र गोपाल संस्कृतिसँग सम्बन्धित आख्यान पनि यस क्षेत्रको सांस्कृतिक स्मृतिको हिस्सा बनेका छन्।
कार्तिके नाचमा पौराणिक कथालाई स्थानीय कलाकारले अभिनय, नृत्य, संगीत र संवादमार्फत डबलीमा प्रस्तुत गर्छन्। यही परम्पराले चित्लाङको कार्तिके नाचलाई मनोरञ्जनसँगै मौलिक सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा स्थापित गरेको छ।
यसवर्ष वाणासुरको कथामा आधारित प्रस्तुतिमार्फत चित्लाङको डबलीमा कृष्ण, अनिरुद्ध, उषा, चित्रलेखा र वाणासुरको कथा प्रस्तुत हुँदैछ।
कोजाग्रत पूर्णिमादेखि तीन दिनसम्म सञ्चालन हुने कार्तिके नाचले चित्लाङको पुरानो सांस्कृतिक परम्परालाई नयाँ पुस्तासम्म जोड्नेछ।