कैलाशका अक्कलबहादुरको पीडा : ‘म कान सुन्दिन, अरु कुरा सुन्दैनन्’

=कुमार नेगी

मकवानपुरको कैलाश गाउँपालिका–१ किउरिनीमा बस्ने ५० वर्षीय अक्कलबहादुर विश्वकर्माले देब्रे कान नसुनेको अहिले १५ वर्ष २ महिना भयो । जब २०६२ साल साउनको दोस्रो साता एक दिन उहाँ ४ घण्टा बेहोस् हुनुभयो, त्यही बेला उहाँको देब्रे कानको जाली फुटिसकेको थियो । विश्वकर्माको त्यही नसुनिने कान बाँकी जिन्दगीका लागि द्वन्द्वले दिएको ‘उपहार’ बनिरहेको छ । 

विश्वकर्मा त्यतिबेला दामन–डाँडाबास हुँदै मनहरीसम्म पु¥याउने लक्ष्य राखेर शुरु गरिएको सडकमा  कामदारको रुपमा रहनुभएको थियो । विश्व खाद्य कार्यक्रमले गैरसकारी संस्थाको सहकार्यमा ‘कामका लागि खाद्यान्न’ कार्यक्रम संचालन गरेपछि गाउँका अन्य लाठेहरुसँगै उहाँ पनि सडक निर्माणको काम गर्न आउनु भएको थियो । घरबाट झण्डै ४ घण्टा हिँडेपछि सडक निर्माण स्थलमा आइपुगिन्थ्यो । सडकमा काम गरेवापत कामको आधारमा उनीहरुले चामल, दाल र तेल प्राप्त गर्थे । केही रुपियाँ पनि दिइन्थ्यो । गाउँका विपन्न वर्गका मानिसहरुलाई सडक निर्माणमा लगाउँदा सडक पनि निर्माण हुने र विपन्नहरुको चुल्हो पनि बल्ने भएकोले यो कार्यक्रम तत्कालीन सशस्त्र द्वन्द्वका बीच पनि चलिरहेको थियो । 

२०६२ सालको जेठ–असारमा मकवानपुरको आग्रा क्षेत्रमा द्वन्द्व चर्किँदै गएको थियो । शुरुमा गाउँमा आश्रय लिएर गतिविधिहरु संचालन गरिरहेका तत्कालीन नेकपा माओवादीविरुद्ध तिनै गाउँलेहरु प्रतिकार समूह बनाएर मुठभेडमा उत्रिएपछि  स्थिति असामान्य बन्दै गएको थियो ।

२०६२ सालको जेठ–असारमा मकवानपुरको आग्रा क्षेत्रमा द्वन्द्व चर्किँदै गएको थियो । शुरुमा गाउँमा आश्रय लिएर गतिविधिहरु संचालन गरिरहेका तत्कालीन नेकपा माओवादीविरुद्ध तिनै गाउँलेहरु प्रतिकार समूह बनाएर मुठभेडमा उत्रिएपछि  स्थिति असामान्य बन्दै गएको थियो । सोही क्रममा असारको दोस्रो साता गाउँलेहरुले ६ जना माओवादी नेता–कार्यकर्ताहरुको विभत्स हत्या गरेका थिए । त्यसको एक महिनापछि माओवादीले प्रतिकार समूहको नेतृत्व गरेको भन्दै साविक गोगने गाविस–७ दुम्सीखर्कका प्रेम घलेको हत्या ग¥यो । 

२०६२ साउनको दोस्रो साता माओवादीद्वारा घलेको हत्या भएपछि ठूलो संख्यासहित नेपाली सेना ‘माओवादी सर्च’ मा आग्रा–गोगने क्षेत्र पुगेको थियो । सेनाले सो क्षेत्रमा यत्रतत्र भेटिएका धरापहरु हटाउने र बमहरु डिस्पोज गर्ने काम पनि गरिरहेको थियो । 

२०६२ साउन १२ गते विहान ९ बजे, झमझम पानी परिरहेको थियो । सडक खन्ने काम गर्दा पाएको चामलको बोरा बोकेर अक्कलबहादुर विश्वकर्मा घरतिर जाँदै हुनुहुन्थ्यो । आग्राको डाँडाबासबाट भारी बोकेर हिड्नु भएका उहाँ गोगनेको चित्रेबासभन्दा केही पर ठूलोखोला भन्ने ठाउँमा पुग्नुभएको थियो  । अझै अढाई घण्टा भारी बोकेर हिँडुनु नै थियो । पानीबाट आफू जोगिन र चामल जोगाउन उहाँले प्लास्टिक ओढ्नु भएको थियो । झमझम पानीमा आफ्नै सुरमा भारी बोकेर हिँडिरहनु भएका उहाँलाई  सेनाका मान्छे आएर एक्कासी रोके । खास कुरा के हो उहाँले बुझ्नुभएन । उहाँ भन्नुहुन्छ, ‘कसैले हात नहाल भनेकोसम्म सुनेको थिएँ, तर ‘उपियाँले टोक्यो, जुम्राको काल’ भनेजस्तो भयो ।’ सेनाको मान्छेले कानमा जोडले  लबेटा लगाएको र लात्तीले हानेको सम्म थाहा भएको उहाँले सुनाउनु भयो । भन्नुहुन्छ, ‘कान र नाकबाट रगत बग्न थालेकोसम्म थाहा छ, त्यसपछि म भुईंमा ढलेछु, बेहोस भएछु ।’

त्यसदिन घरमा अन्नको खट्टै भए पछि उहाँ आग्राको डाँडाबासमा राखिएको कामवापत आफ्नो भागमा आएको चामल लिन आउनु भएको थियो । जसोतसो विहानलाई छाक पुग्ने भए पनि बेलुकाबाट त्यही बोरा पैट्याउनुको अर्को विकल्प थिएन । विश्वकर्मा भन्नुहुन्छ, ‘त्यो दिन बेलुका साउनको झरीले भिजेको त्यही चामलको भात खायौं, भोलिपल्ट त ‘अमिलो’ भएछ अनि कुखुरालाई दियौं ।’ 

२०५० सालमा भीषण वर्षासँगै आएको बाढी र पहिरोले खनीखस्री गर्ने बारी लगेपछि अक्कलबहादुरको गरीबी झनै बढेको थियो । बाँकी रहेको बारीमा वर्षभरिको खेतीले ६ महिना खान नपुग्ने भएपछि उहाँसँग परिवार पाल्नका लागि ज्यालामजदुरी गर्न जानुको विकल्प थिएन । ४ जना छोराछोरीसहित ८ जनाको परिवारका लागि कमाउने एक्ला व्यक्ति उहाँ नै हुनुहुन्थ्यो । त्यसैले काम पाए दैनिक घण्टौं हिडेर पनि जानु उहाँको रहर थिएन, बाध्यता थियो । विश्व खाद्य कार्यक्रमले  गरिवी निवारणका लागि कामको लागि खाद्यान्न कार्यक्रम संचालन गरेपछि उहाँमा पैसा नभए पनि बाँच्न सकिने आसा जागेको थियो । 

त्यसदिन घरमा अन्नको खट्टै भए पछि उहाँ आग्राको डाँडाबासमा राखिएको कामवापत आफ्नो भागमा आएको चामल लिन आउनु भएको थियो । जसोतसो विहानलाई छाक पुग्ने भए पनि बेलुकाबाट त्यही बोरा पैट्याउनुको अर्को विकल्प थिएन । विश्वकर्मा भन्नुहुन्छ, ‘त्यो दिन बेलुका साउनको झरीले भिजेको त्यही चामलको भात खायौं, भोलिपल्ट त ‘अमिलो’ भएछ अनि कुखुरालाई दियौं ।’ 

एउटा कान नसुन्ने, टोलाउने, एक्लै बस्ने, बेला बेला तर्सिने जस्ता व्यवहार गर्न थालेपछि विश्वकर्मालाई गाउँका धेरैले सातो गएछ भने । धामीझाँक्रीलाई देखाइयो । कानको समस्याबारे डाँडाखर्कको स्वास्थ्य चौकीबाट औषधि लगेर पनि खानुभयो । तर समस्या बीसको उन्नाइस भएन । गाउँमा उपचार नभएपछि एक पटक हेटौंडासम्म पुगेर देखाएको उहाँले बताउनु भयो । ‘कानको इन्जिन बिग्रेको छ भन्छन्, पैसा भए काठमाण्डौं गएर ठूला डाक्टरलाई देखाउँथे’ उहाँ  भन्नुहुन्छ । एउटा कानले पटक्कै नसुनिने र अर्को कानले पनि कम सुन्न थालेको उहाँको भनाइ छ । 

त्यो घटनाको अर्को महिना सरकारले युद्ध विरामको घोषणा गरेको थियो । मुलुकमा २०६२÷०६३ को जनआन्दोलन सफल भई आजको संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक अवस्थासम्म आइपुग्दा पनि अक्कलबहादुर विश्वकर्माको नाम द्वन्द्वपीडितको सूचीमा कतै परेको छैन । संघीय नेपालमा नयाँ सोचसहितका जनप्रतिनिधि आएपछि कानको उपचार होला भन्ने उहाँलाई लागेको थियो । तर नेता र जनप्रतिनिधिलाई आफ्नो समस्या सुनाउनु उहाँलाई ‘कर्कलाको पातलाई बन्चरो’ भनेजस्तो भएको छ । उहाँ भन्नुहुन्छ, ‘म कान सुन्दिन, अरु मेरो कुरा सुन्दैनन् ।